Soňky ýyllarda global semizlik meselesi barha agyrlaşýar. Bütindünýä Semizlik Federasiýasy tarapyndan çap edilen “Global Semizlik Atlasy 2025”-e görä, dünýäde semiz ulularyň umumy sanynyň 2010-njy ýylda 524 milliondan 2030-njy ýylda 1,13 milliarda çenli artmagyna garaşylýar, bu bolsa 115% -den gowrak ösüşdir. Şu fonda, sarp edijileriň sanynyň barha artmagy semizligiň öňüni almaga kömek edip biljek tebigy maddalary gözleýär. Şu ýylyň iýun aýynda “npj science of food” žurnalynda çap edilen bir gözlegde kurkuminiň gipoksik içege zeperlenmesi sebäpli aşgazan tormozlaýjy polipeptidleriň (GIP) bölünip çykmagynyň öňüni almak arkaly MASH syçanlarynda içki ýag toplanmagyny azaldýandygy bellendi. Bu açyş diňe bir semizlige garşy täze pikirleri hödürlemek bilen çäklenmän, eýsem kurkuminiň ulanylyş bazaryny giňeldýär.
Kurkumin içege ýagynyň toplanmagynyň öňüni nähili alýar? Içege ýagynyň toplanmagy adatdan daşary ýa-da aşa köp ýag toplanmagyny aňladýar. Ýokary uglewodlar, ýokary ýagly iýmitler we hereketleriň ýetmezçiligi energiýa deňagramlylygynyň bozulmagyna getirip, içege ýagynyň aşa köp bolmagyna sebäp bolup biler. Içege ýoly ýagyň siňdirilmegi üçin esasy ugurdyr. Içege ýagynyň toplanmagy metabolik disfunksiýa bilen baglanyşykly steatohepatitiň (MASH) möhüm aýratynlygydyr. Barlaglara görä, kurkumin hem, antibiotikler hem MASH syçanlarynyň beden agramyny azaldyp bilýär we kurkumin hem, antibiotikler hem sinergiki täsir edýär.
Mehanizm barlaglary kurkuminiň esasan içki ýagyň agramyny, esasanam böwrek töweregindäki dokumalarda azaltýandygyny ýüze çykardy. Kurkumin GIP-iň bölünip çykmagyny basyp we böwrekleriň töweregindäki ýag dokumasynyň indeksini azaldyp, agramyň artmagynyň öňüni alýar. Kurkumin sebäpli içege GIP-iň bölünip çykmagynyň azalmagy GIP reseptorlarynyň işjeňleşmegine päsgel berýär, şeýlelik bilen böwrek töweregindäki ýag dokumalarynda adipogenezi we iltihaby ýeňilleşdirýär. Mundan başga-da, kurkumin içege epiteliýasyny we damar böwetini goramak arkaly inçe içege gipoksiýasyny ýeňilleşdirip, şeýlelik bilen GIP-iň bölünip çykmagyny azaldyp biler. Netijede, kurkuminiň içki ýaglara farmakologik täsiri, esasan, içege böwetiniň bozulmagy arkaly amala aşyrylýan gipoksiýanyň öňüni alyp, GIP-iň bölünip çykmagyny gowşadýar.
"Gyjyndyryjy garşy hünärmen" bolan kurkumin, esasan, kurkumanyň (Curcuma longa L.) köklerinden we rizomlaryndan alynýar. Ol pes molekulýar agramly polifenolik birleşme bolup, adatça dürli iýmitlerde tagam hökmünde ulanylýar. 1815-nji ýylda Vegel we beýlekiler ilkinji gezek zerdeçalyň rizomyndan "mämişi-sary maddanyň" bölünip alnandygyny habar berdiler we ony kurkumin diýip atlandyrdylar. Kazimierz we beýleki alymlar onuň himiki gurluşyny diferul asilmetan diýip kesgitlediler, diňe 1910-njy ýyla çenli. Bar bolan subutnamalar kurkuminiň uly derejede çişme garşy täsiriniň bardygyny görkezýär. Ol Toll ýaly reseptor 4 (TLR4) ýoluny we onuň aşaky ýadro faktory kB (NF-kB) signal ýoluny basyp, interleýkin-1 β (IL-1β) we şiş nekroz faktory -α (TNF-α) ýaly çişme garşy faktorlaryň öndürilişini azaltmak arkaly çişme garşy täsirini görkezip biler. Şol bir wagtyň özünde, onuň çişmä garşy häsiýetleri dürli biologiki işjeňligiň esasy hökmünde kabul edilýär we köp sanly kliniki öň ýa-da kliniki barlaglar onuň çişmä kesellerinde netijeliligini öwrendi. Olaryň arasynda çişmä içege keselleri, artrit, psoriaz, depressiýa, ateroskleroz we COVID-19 häzirki wagtda iň meşhur ylmy ugurlardyr.
Häzirki zaman bazarynyň ösmegi bilen, kurkumin diňe iýmit arkaly netijeli doza ýetmek kyn we ony goşundylar görnüşinde kabul etmek gerek. Şonuň üçin ol sagdyn iýmit we iýmit goşundylar ulgamynda ep-esli ösdi.
“Justgood Health” şeýle hem dürli görnüşli kurkumin gummy goşundylaryny we kurkumin kapsulalaryny işläp düzdi. Köp distribýutorlar öz brendleriniň özboluşly dozasyny ýa-da görnüşini öz isleglerine görä sazlamaga başladylar.
Kurkuminiň peýdalary barada has köp geçirilen gözlegler, kurkuminiň diňe bir semizlige garşy durmaga kömek etmän, eýsem antioksidlenme, neýrogorag, süňk agyrylaryny aýyrmak we ýürek-damar saglygyny goldamak ýaly köp sanly täsirleriň bardygyny ýüze çykardy. Antioksidant: Gözlegler, kurkuminiň erkin radikallary gönüden-göni ýok edip we mitohondrial funksiýany gowulandyryp, kadalaşdyryjy protein 3 (SIRT3) ýaly ýollary işjeňleşdirip, şeýlelik bilen çeşmeden artykmaç reaktiv kislorod görnüşleriniň (ROS) öndürilmegini azaldyp we öýjük oksidatiw zeperini netijeli ýeňilleşdirip biljekdigini ýüze çykardy. Neýrogorag: Bar bolan gözleg subutnamalary iltihaplanmanyň depressiýa bilen ýakyn baglanyşyklydygyny görkezýär. Kurkumin depressiýaly näsaglaryň depressiw we howsala alamatlaryny gowulandyryp biler. Kurkumin interleýkin-1 β (IL-1β) we beýleki faktorlar sebäpli neýron zeperlenmesine garşy durmaga kömek edip biler we dowamly stress sebäpli depressiýa meňzeş hereketleri ýeňilleşdirip biler. Şonuň üçin ol beýni saglygyny we emosional düzgünleşdirmegi goldamakda oňyn rol oýnap biler. Skelet-myşsa agyrylaryny aýyrmak: Gözlegler, kurkuminiň artrit model haýwanlarynyň kliniki alamatlaryny gowulandyryp we iltihaplanmany azaltmak arkaly bogun we myşsa dokumalaryny gorap biljekdigini görkezdi. Kurkumin myşsa-skelet agyrylaryny aýyryp biler, sebäbi ol şiş nekroz faktory -α (TNF-α) we interleýkin-1 β (IL-1β) ýaly iltihaby döredýän faktorlaryň bölünip çykmagyny ep-esli derejede basyp bilýär, ýerli iltihaby reaksiýalary azaldyp bilýär we şeýdip bogunlaryň şişmeginiň we agyrynyň alamatlaryny ýeňilleşdirip bilýär. Ýürek-damar saglygyny goldamak: Ýürek-damar ulgamy babatda kurkumin gan lipidlerini kadalaşdyryp, gan serumyndaky umumy holesterini, triglitseridleri we pes dykyzlykly lipoprotein holesterin derejesini azaldyp, ýokary dykyzlykly lipoprotein holesterin derejesini ýokarlandyryp işleýär. Mundan başga-da, kurkumin damarlaryň ýumşak myşsa öýjükleriniň we iltihaby reaksiýalarynyň köpelmeginiň öňüni alyp bilýär, bu bolsa ateroskleroz ýaly ýürek-damar keselleriniň ýüze çykmagynyň we ösmeginiň öňüni almaga kömek edýär.
Ýerleşdirilen wagty: 2026-njy ýylyň 8-nji ýanwary